Przeskocz do treści

Idea Pomnika

 

Pamięć o bogatej tradycji walk o wolność na Ziemi Kozienickiej spowodowała by w 100 lecie odzyskania niepodległości przez Polskę uczcić budując Pomnik Niepodległości w naszym mieście . Dlatego powstał Społeczny Komitetu Budowy Pomnika Niepodległości w Kozienicach by idea budowy Pomnika Niepodległości została zrealizowana w dniu 11 listopada 2018 roku .

Mieszkańcy Kozienic i Ziemi Kozienickiej od wieków czynnie brali udział w obronie Rzeczpospolitej Polskiej . Kozienice jako osada a następnie miasto w dobrach królewskich , dostarczało rekruta i dobra materialne dla wojska . To w Puszczy Kozienickiej robiono zapasy i tu powstał most spławiony i użyty do przeprawy wojsk , które walczyły w bitwie pod Grunwaldem w 1410 r.

6 kwietnia 1656 r. pod Kozienicami rozegrała się bitwa o którą Henryk Sienkiewicz opisał w Potopie Wreszcie pod Kozienicami wpadli na ośm chorągwi szwedzkich, pod wodzą Torneskilda. Laudańska, idąca w przodku, pierwsza dojrzała nieprzyjaciela i nie odetchnąwszy nawet, natychmiast skoczyła ku niemu w dym. Drugi poszedł Szandarowski , trzeci Wąsowicz, czwarty Stapkowski. Szwedzi mniemając, że z jakimiś partiami mają do czynienia, stawili w otwartym polu czoło i w dwie godziny później nie pozostała jedna żywa dusza, która by mogła do margrabiego dobiec i krzyknąć, że to Czarniecki idzie. Po prostu rozniesiono na szablach owe ośm chorągwi, świadka klęski nie zostawując. Po czym ruszyli, jakby kto sierpem rzucił, do Magnuszewa, szpiegowie bowiem dali znać, iż margrabia badeński z całym wojskiem w Warce się znajduje.

W kampanii kościuszkowskiej brali udział Ułani królewscy PUŁK 1-szy JKMci i RZPLITEJ LEKKIEJ JAZDY ( czyli ułani królewscy nadworni ) którzy stacjonowali w Kozienicach w 1794 roku pod komendą pułkownika Franciszka Wojciechowskiego uczestniczyli w bitwach : Warszawa 1.IV.1794 , Nowy Dwór 26.IV.1794 , Słonim 3.VIII.1794 , Zegrze 18.VIII.1794 , Krupczyce 16.XI.1794 , Brześć 17.IX.1794 , Maciejowice 10.X.1794 , Praga 4.XI.1794 . Niestety pomimo zwycięskich bitew ,zabrakło woli politycznej i Rzeczpospolita Polska uległa zaborcą .

W powstaniu listopadowym na Ziemi Kozienickiej rozegrała się 19 lutego 1831 zwycięska bitwa pod Nową Wsią , a w powstaniu styczniowym 15 lutego 1863 roku bitwa pod Lipą koło Głowaczowa oraz pod Świerżami.

Lata I Wojny Światowej przyniosły ludności Ziemi Kozienickiej zniszczenie i straty , ale i nową nadzieje gdy 22–26 października 1914 roku w bitwie pod Laskami po latach zaborów walczył polski żołnierz tworzący Legiony pod komendą Józefa Piłsudskiego , a następnie działała Komenda Grupy Polskich Legionów i Oddział Garnizonowy oraz Stacja Zborna w Kozienicach . W uznaniu wielkich zasług dla wywalczenia wolności dla Polski 18 marca 1926 roku Rada Miejska Kozienic nadał tytuł honorowego obywatela Kozienic  Józefowi Piłsudskiemu  .

/ spisane tu są pomysły na Pomnik mające charakter archiwalny /

Pomnik Niepodległości proponujemy zbudować w formie kolumny w stylu klasycznym zwieńczonym orłem zrywającym się do lotu .               

Jest to nawiązanie historyczne do tradycji II Rzeczpospolitej , gdy tak upamiętniano odzyskanie niepodległości w 10 lecie w 1928 roku  i 20 lecie w 1938 roku. Pomniki te w większości  niestety nie przetrwały okupacji niemieckiej i radzieckiej podczas II wojny światowej .

Określeniu przyszłego kształtu projektowanego Pomnika Niepodległości, jego strony formalnej i programowej, winna towarzyszyć krótka choćby refleksja dotycząca zarówno samego terminu „niepodległość”, jak i charakteru oraz funkcji monumentu służebnych wobec określonych, kojarzonych z nim wartości.

1. W warstwie znaczeniowej „niepodległość” to pojęcie niematerialne, pozostające w sferze idei. Ma ono również charakter uniwersalny przejawiający się jednako w kategoriach czasowych i przestrzennych. Inaczej mówiąc, jej potrzeba, choćby nie wyrażana wprost, czy też definiowana w sposób różny od obecnego, towarzyszyła ludziom w różnych epokach i w różnych częściach świata.

2. Projektowany monument stanowić będzie, zatem materialne wyobrażenie idei, będzie pomnikiem idei, co odróżnia go od realizacji poświęconych upamiętnieniu np. postaci czy wydarzeń historycznych, które, mimo iż często dysponują bogatą symboliką, posiadają też dużą dozę konkretności, operują przekazem treściowym, itp.

3. Przedstawiony powyżej charakter monumentu skłania do wyboru następujących, zgodnych z jego ogólną wymową, założeń kompozycyjnych:

a) Pomimo iż znane są liczne metaforyczne prezentacje idei niepodległości (wolności), proponuje się odstąpienie od ilustrowania idei za pomocą przedstawień figuratywnych (personifikacji, scen alegorycznych). Podejście takie wynika zarazem z abstrakcyjnego charakteru samego pojęcia „niepodległość”, jak i dążenia do osiągnięcia jednoznaczności wymowy pomnika.

b) Jako preferowane przyjmuje się następujące cechy kompozycyjne:

- oszczędność i prostota wyrazu

- szlachetność proporcji

- elegancja formy

- unikanie nadmiaru przedstawień o charakterze ilustracyjnym i symbolicznym

- odwołanie do znanych, utrwalonych w tradycji form apoteozy niepodległości.

4. Mieszkańcy ziemi kozienickiej niejednokrotnie manifestowali swoje przywiązanie do idei Niepodległej Polski. Często czynili to w sposób czynny, z bronią w ręku, płacąc za to ogromną cenę, także tą najwyższą – cenę życia swojego i swoich rodzin. Brali udział w powstaniach niepodległościowych, obydwu światowych wojnach, wojnie z bolszewikami. Nieśli w sobie ducha wolności w latach komunistycznego zniewolenia. Pomnik Niepodległości winien w symboliczny sposób uwzględniać te wydarzenia, jako przejaw wdzięczności wobec ich uczestników oraz manifestacji niepodległościowych postaw dzisiejszych mieszkańców ziemi kozienickiej.

5. Zarysowane powyżej propozycje w warstwie znaczeniowej i formalnej skłaniają do wyboru ogólnej koncepcji pomnika widzianej jako kolumna posadowiona na prostopadłościennym, o podstawie kwadratu cokole, zwieńczona orłem zrywającym się do lotu (przedstawienie łączące symbolikę Państwa Polskiego oraz idei niepodległości).

Dodatkowo w programie ideowym pomnika proponuje się ująć następujące elementy w formie tablic umieszczonych na płaszczyznach cokołu:

a) płaszczyzna frontalna – napis intencyjny o treści:                        

W dniu 11 listopada 1918 roku,
po 123 latach zaborów
przez Niemcy, Austrię i Rosję
Polska powstała, by żyć

W setną rocznicę odzyskania
niepodległości wszystkim, którzy
przez lata walczyli, oddawali życie,
przelewali krew, wspierali majątkiem,
czynem wolność nam dali.

hołd składają mieszkańcy
Ziemi Kozienickiej
w roku 2018

                       

b) płaszczyzna lewa – płaskorzeźba z podobizną Józefa Piłsudskiego opatrzona cytatem:

Chcemy Polski Niepodległej, abyśmy tam mogli urządzić życie lepsze

i sprawiedliwsze dla wszystkich”

Józef Piłsudski

c) płaszczyzna prawa – płaskorzeźba – apoteoza Legionów Polskich (np. inspirowana rzeźbą „Czwórka” Jana Raszki) opatrzona cytatem:

Nikt im iść nie kazał – poszli, bo tak chcieli, 

bo takie dziedzictwo miał po dziadach wnuk.
Nikt nie pytał o nic, a wszyscy wiedzieli, za co idą walczyć,
komu płacić dług”